Paruszowiec oczami dziecka

Z dzielnicą Paruszowiec związana jest większość mojego dzieciństwa. Mieszkałam tu od wczesnej wiosny roku 1975 do lata 1986r. Miałam więc niespełna rok, kiedy budynek przy ulicy Wielopolskiej 6a, należący wówczas do Nadleśnictwa Rybnik, stał się moim domem. Malowniczo położony dworek, otoczony zewsząd lasem, oddalony od zgiełku miasta, a wokół cisza, przerywana czasami przez pociągi przejeżdżające pobliską linią kolejową. Nie było wtedy ruchliwej ulicy, a jedynie szutrowa wyboista droga prowadząca w głąb lasu. Było na niej tyle kałuż, że w deszczowe dni czasem trudność sprawiało nam przejście nawet w gumowcach, a niektóre z nich wysychały jedynie w największe upały. Dziś jeżdżąc samochodem śmieję się, że w miejscach, w których znajdowały się największe kałuże, po ulewach także dziś stoi woda. Naprzeciwko bramy wjazdowej na posesję przy ulicy Wielopolskiej 6a, podobnie jak obecnie, zlokalizowane było wejście na szkółkę, dużo mniejszą niż ta, którą widzimy dzisiaj. Nie było jej bowiem po obu stronach ulicy Wielopolskiej, tam znajdowały się pola uprawne. Latem bawiliśmy się w chowanego wydeptując ścieżki w wysokim zbożu.  Przez środek tego pola biegł rów melioracyjny, wzdłuż  niego rosły krzewy jeżyn. Ścieżką biegnącą wzdłuż rowu dochodziło się do rzeki Rudy. Dziś jest tam mostek przez który prowadzi ścieżka rowerowa, przed 30 laty mostek też był – drewniany, ze spróchniałymi deskami, wydaje mi się, że bez poręczy. Przez podwórko przy moim domu przepływał strumyk wpadający do rzeki Rudy. Przed swoim ujściem był szerszy i latem chodziliśmy się tam kąpać, tym bardziej, że miał w tym miejscu  małą piaszczystą plażę. Dziś po tym miejscu pozostało tylko wspomnienie. Druga, większa plaża, znajduje się nieco dalej w lesie nad Rudą – rzeką kojarzącą mi się z kolorami emaliowanych garnków z Huty „Silesia”. Nigdy się w niej nie kąpaliśmy – była wtedy brudna, a wrażenia zapachowe zniechęcały do zabawy w wodzie. Idąc z biegiem strumienia w stronę przeciwną, w głąb lasu, dochodziło się do małego stawu, w którym nasz sąsiad gajowy, hodował ryby. Zimą chodziliśmy z nim wycinać w lodzie przeręble i nakładać siana do paśnika.

Przy ulicy Wielopolskiej 6a była zlokalizowana baza warsztatowa i transportowa Nadleśnictwa Rybnik. Stały tam różne maszyny leśne, a w miejscu, gdzie kilka lat temu urządzono polanę edukacyjną – działała stacja benzynowa  nadleśnictwa, której pilnował stróż. Stróżówka mieściła się w zielonym wozie, przypominającym wóz Drzymały. Obok niej, w dużym kojcu pilnował cennego paliwa owczarek podhalański – pies łagodny jak baranek, dla którego największym przysmakiem były…poziomki przynoszone przez nas garściami z lasu. Przy warsztatach znajduje się jeszcze długi parterowy budynek ze spadzistym dachem – wtedy w jednej jego części mieściły się biura i mieszkanie pani Eleonory – mojej ukochanej sąsiadki i po trochu niani, a w pozostałej  jego części zlokalizowane były pomieszczenia gospodarcze (kurnik, stodoła).

Zdjęcie z archiwum Pani Beaty Żukowskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)

Z nasypu kolejowego zjeżdżaliśmy zimą na sankach. Pamiętam, że po drugiej stronie rzeki Rudy dzieci zjeżdżały też na nartach.
Idąc ulicą Wielopolską w kierunku ulicy Mikołowskiej mijamy Budozbyt. Kiedyś stał tam dom ze stodołą i ogrodem warzywnym po obu stronach. Mieszkały tam dwie rodziny. Dziś jedyną pozostałością po tamtych czasach jest dąb, mocno draśnięty zębem czasu. Nie ma już także kilku przydrożnych kasztanowców przy ul. Wielopolskiej i płotu porośniętego chmielem, które pamiętam z czasów dzieciństwa.

Na ulicę Stawową chodziłam z panią Eleonorą do magla. Mieścił się on w domu, który wyburzono w styczniu 2016 r. Wydaje mi się, że po wejściu do budynku, po prawej stronie była lada, na niej stawiałyśmy kosz z pościelą. Za ladą znajdowały się, dla mnie wtedy duże, wałki do maglowania. Magiel na pewno miał obsługę, pranie zostawiało się i po odbiór szłyśmy później. W maju i październiku chodziłam na nabożeństwa do kapliczki, która stoi do dziś przy ul. Stawowej. Wtedy nie było kościoła, a ludzie gromadzili się na różańcu i majowym właśnie przy kapliczce.

Zdjęcie z archiwum Pani Beaty Żukowskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)


Parafialnie Paruszowiec należał do kościoła p.w. św. Antoniego (wtedy jeszcze nie był on bazyliką). Przy ulicy Przemysłowej mieściła się jednak pomiędzy familokami większa kaplica w jednym z domów. Tam ksiądz odprawiał msze, roraty, tam też dziadek prowadził mnie na lekcje religii. Samej budowy kościoła nie pamiętam (wtedy, gdy powstawał obecna świątynia, mieszkaliśmy już w innej miejscowości), ale pamiętam spotkania i rozmowy mojego dziadka Emanuela z proboszczem – księdzem Alojzym Klonem. Dziadek był budowniczym z wszystkimi możliwymi uprawnieniami, wtedy już emerytowanym, jeździł jednak 1-2 razy w tygodniu do kurii w Katowicach, często nadzorował projekty budowlane lub remontowe obiektów sakralnych. Do naszego domu często przychodził  ksiądz Alojzy Klon, bliski znajomy mojego dziadka. Zamykali się razem w pokoju i o czymś rozmawiali. To były czasy, kiedy nie mówiło się o tych sprawach w domu. Wspominał jedynie, że w tej dzielnicy będzie kościół, a bazylika (zwana wówczas przez rybniczan „Nowym Kościołem”), nie będzie naszą świątynią parafialną. Dziadek chyba  nigdy nie podpisywał się na tym co robił. Jedyne co mi pozostało, to wspomnienia z jego pokoju, a w nich główne miejsce zajmuje właśnie deska kreślarska.

Zdjęcie z archiwum Pani Beaty Żukowskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)


Do kaplicy przy ulicy Przemysłowej chodziliśmy przez Złoty Róg. Dziś to miejsce bez wyrazu, wtedy niemal centrum dzielnicy – z kinem, biblioteką, małym parkiem z fontanną i kasztanowcami, stacją kolejową, lodziarnią (nawet dwiema), kioskiem „Ruchu”, sklepem spożywczym, kwiaciarnią, salonem fryzjerskim i budką z nabiałem z mleczarni. Ta mleczarnia też znajdowała się w mojej dzielnicy, a największym rarytasem był serek homogenizowany o smaku truskawkowym, który czasem w tej budce kupowała mi mama. Pamiętam nawet taki szczegół, że kobieta sprzedająca produkty rybnickiej mleczarni miała zawsze włosy uczesane w kok. Mleko w szklanych butelkach przynosili nam pod drzwi „mleczarze”. Zimą często po powrocie z pracy i szkoły było zamarznięte, latem kwaśne… Wspomniani mleczarze mieszkali w domu na rogu ulicy Stawowej i Mikołowskiej.

Zdjęcie z archiwum Pani Beaty Żukowskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)


Huta „Silesia” także wyglądała zupełnie inaczej niż obecnie znajdujące przedsiębiorstwa. Budynek z kominem fabrycznym już nie istnieje, część hal produkcyjnych służy innym celom. Przejazd kolejowy na ulicy Przemysłowej używany jest chyba sporadycznie, kiedyś często czekaliśmy tam na możliwość przejścia z powodu przejeżdżającego składu kolejowego.  W klimat ówczesnego Paruszowca i huty wpisał się też basen, po którym pozostały ruiny, oraz staw hutniczy. Dziś można go obejść, kiedyś przejście nad tamą spiętrzającą wodę w stawie było zamknięta na kłódkę. Chodziliśmy więc do księgarni (dziś w budynku, w którym się mieściła jest siedziba firmy TyldaNet)  i apteki przy ulicy Przemysłowej drogą okrężną – przez mostek z drugiej strony stawu (wówczas szerszy, drewniany, kształtem przypominający trapez).


Po wielu latach powróciłam do tej dzielnicy. W miejscu gdzie stoi nasz dom na ulicy Stawowej były nieużytki. Na części z nich miejscowi paśli kozy i barany, ale często wywożono tu śmieci i to, co pozostało z palenia w piecu (nie koniecznie popiół). Kiedy urządzaliśmy skromny ogródek, mój mąż pytał mnie co było w tym miejscu, gdyż ilość i charakter wykopanych przez niego z ziemi skarbów była zadziwiająca. Wspomnę tylko, że jednym z jego „odkryć archeologicznych” był komplet kół do tarpana…
                                                                  Beata Żukowska

Zaproszenie na wieczór wspomnień

Filia nr 4 Biblioteki zaprasza wszystkich mieszkańców dzielnicy Paruszowiec-Piaski na wieczór wspomnień połączony z prezentacją zdjęć z Archiwum Społecznego Dzielnicy. Spotkanie odbędzie się 10 listopada o godz. 16:00 w Magicznej Silesii, ul. Przemysłowa 17.


Kronika rodziny Ostarek


Zdjęcie z archiwum Pani Ireny Mentalskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)

Ślub Wiktorii z domu Skiba i Stanisława Bulla (z Koźla) odbył się był w Boguszowicach 6.11.1906. Mieszkali w familoku na Paruszowcu  od strony stawu. Oboje pracowali w hucie. Stanisław w zimie wpadł do przerębli w stawie i utonął. Mieli córkę Małgorzatę.

Wiktoria wyszła drugi raz za mąż za Konstantego Ostarka z Rud. Konstanty również pracował  w Hucie. Mieli dziewięcioro dzieci. Zachowały się zdjęcia Leona, Franciszka, Henryka oraz Małgorzaty.

Syn Leon pasie krowy przy rzece Ruda (około1936r). Zdjęcie z archiwum Pani Ireny Mentalskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)


Córka  Franciszka pasie gęsi, z tyłu Leon z krowami. Zdjęcie z archiwum Pani Ireny Mentalskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)
 Ślub Małgorzaty z Pawłem Szweterem odbył się w Boguszowicach 5.11 .1928 

Państwo Szweter. Zdjęcie z archiwum Pani Ireny Mentalskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)
Henryk uczył się na stolarza w rybnickiej stolarni IGNAC (w fartuchu i jasnej koszuli):

Zdjęcie z archiwum Pani Ireny Mentalskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)

Synowie od lewej Franciszek i Henryk (około 1934 r.):
Zdjęcie z archiwum Pani Ireny Mentalskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)



Córka Magdalena przy żniwach, lata 50-te:

Zdjęcie z archiwum Pani Ireny Mentalskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)


Syn Leon i jego koń, początek lat 50-tych:
Zdjęcie z archiwum Pani Ireny Mentalskiej. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0 PL (Uznanie autorstwa)
Serdecznie dziękujemy pani Irenie Mentalskiej za przekazanie materiałów dotyczących rodziny Ostarek.